BIZNES

Europa w uścisku chińsko-amerykańskiego monopolu: Dlaczego Chips Act 2.0 może nie wystarczyć

Analiza

W 2026 roku Europa stoi przed jednym z najbardziej strategicznych wyzwań gospodarczych i technologicznych ostatnich dekad – uzależnieniem od zagranicznych łańcuchów dostaw półprzewodników. Według danych Polskiego Instytutu Ekonomicznego, Unia Europejska wytwarza zaledwie 9 procent wartości globalnego rynku półprzewodników, podczas gdy aż 78 procent używanych w niej elementów pochodzi z importu, głównie z Azji. Kluczowe surowce, takie jak gal i german, są dominowane przez Chiny, które kontrolują ponad 90 procent produkcji galu i 80 procent germanu – pierwiastków niezbędnych do produkcji układów scalonych, diod LED czy technologii podczerwieni. Dodatkowo, Korea Południowa dominuje w produkcji kart pamięci (42 procent rynku), a Tajwan jest jedynym producentem najbardziej zaawansowanych półprzewodników. W tym skomplikowanym ekosystemie Europa posiada silną pozycję jedynie na jednym etapie – osadzaniu materiałów na płytkach krzemowych, gdzie holenderskie firmy ASML i ASM są liderami technologicznymi. Jednak nawet ten obszar jest zagrożony, gdyż ASML, monopolista w produkcji maszyn litografii EUV, może stać się punktem krytycznym w przypadku geopolitycznych konfliktów. W tym kontekście Chips Act 2.0, nowa inicjatywa Komisji Europejskiej, ma na celu wzmocnienie europejskiego przemysłu półprzewodnikowego poprzez większą koordynację i inwestycje, jednak eksperci podkreślają, że proces ten ślimaczy się w Brukseli, a ryzyko geopolityczne rośnie. W tle tych działań, Europa boryka się również z kryzysem mieszkaniowym – w największych miastach 7 na 10 ofert wynajmu wraca na rynek, co może wskazywać na nadmierne oczekiwania inwestorów w kontekście niepewności gospodarczej. Dodatkowo, wyjątkowo silne zjawisko El Niño, które może doprowadzić do śmierci ponad 450 tysięcy ludzi, dodaje presji na globalne łańcuchy dostaw, w tym również na sektor półprzewodnikowy, który jest wrażliwy na zakłócenia w dostawach surowców i energii. W tym kontekście, inicjatywy takie jak programy miejskie, np. 50-procentowy rabat na działki budowlane, mogą być próbą stabilizacji lokalnych rynków, jednak nie rozwiązują fundamentalnych problemów związanych z globalnym monopolem na kluczowe technologie.

Kontekst i Tło

Uzależnienie Europy od zagranicznych dostaw półprzewodników ma poważne konsekwencje zarówno dla bezpieczeństwa narodowego, jak i stabilności gospodarczej. Kontrola nad kluczowymi surowcami i technologiami przez Chiny i USA przekłada się na rosnące ryzyko geopolityczne – administracja amerykańska może ograniczać dostęp do własności intelektualnej, a Pekin kontroluje eksport strategicznych pierwiastków, co prowadzi do dziesięciokrotnego wzrostu cen. Dla społeczeństwa oznacza to nie tylko ryzyko braku dostępu do nowoczesnych technologii, ale również wzrost cen produktów elektronicznych i urządzeń medycznych, które zależą od półprzewodników. W dłuższej perspektywie, Europa może stać się łatwym celem dla manipulacji handlowych, szczególnie w kontekście rosnących napięć między USA a Chinami. Chips Act 2.0, mimo ambicji, może okazać się niewystarczający, jeśli nie zostaną podjęte radykalne kroki w zakresie lokalizacji produkcji i dywersyfikacji dostaw. Kryzys mieszkaniowy i zagrożenia klimatyczne, takie jak El Niño, dodatkowo obciążają europejską gospodarkę, tworząc niekorzystne warunki dla inwestycji w sektorze technologicznym. Bez szybkich działań, Europa może zostać zepchnięta na margines globalnej konkurencji technologicznej.

Komentarz Redakcji

Europa gra w szachy z dwoma gigantami, mając jedną rękę za plecami. Chips Act 2.0 to kolejny gest symboliczny, podczas gdy realne ryzyko polega na tym, że Unia może okazać się zbyt powolna, by nadążyć za dynamiką zmian w globalnym przemyśle półprzewodnikowym. Kiedy Pekin i Waszyngton decydują o losach kluczowych technologii, Bruksela może liczyć tylko na własne słowa – a to w najlepszym razie wystarczy na kolejne forum eksperckie.