BIZNES

Polski atom w obliczu amerykańskich kontraktów: kto wygrywa, a kto traci?

Analiza

Polska energetyka jądrowa stoi przed decydującym momentem, w którym udział krajowych firm w budowie pierwszej elektrowni atomowej w Choczewie może stać się kluczowym czynnikiem decydującym o przyszłości sektora. Od 2022 roku Polskie Elektrownie Jądrowe (PEJ) zawarły umowy z blisko 500 krajowymi wykonawcami na łączną kwotę 1,25 miliarda złotych, jednak udział polskich firm w całej inwestycji wciąż nie przekracza 1-1,5 procenta wartości kontraktów. Przyczyną jest rygorystyczny system kwalifikacji, wymagający spełnienia standardów jakościowych ASME NQA-1 oraz certyfikacji przez amerykańskiego dostawcę technologii, firmę Westinghouse. Większość zamówień, szczególnie tych związanych z wyspą jądrową, trafiła do zagranicznych wykonawców, głównie amerykańskich, co budzi obawy wśród polskich przedsiębiorców. Według prezesa PEJ Marka Woszczyka, polskie firmy mogą wykorzystać swoje doświadczenie z budowy elektrowni cieplnych przy pracach nad wyspą turbinową, generatorami czy układem chłodzenia, jednak realizacja wyspy jądrowej wymaga znacznie wyższych standardów. W ostatniej dekadzie blisko 120 krajowych firm wykonywało prace zgodne z wymaganiami projektów jądrowych, a kolejne 200 mogłoby wejść do branży po dostosowaniu procedur. Wśród siedmiu firm, które przystąpiły do zaawansowanej kwalifikacji, cztery – FAMAK, Mostostal Kielce, Mostostal Kraków i Energomontaż Północ Gdynia – otrzymały już warunkowe zamówienia na elementy wyspy jądrowej. Jednak proces ten jest kosztowny i czasochłonny, a wiele polskich przedsiębiorstw obawia się niekorzystnych warunków kontraktowych narzucanych przez amerykańskich partnerów. Rząd, zdając sobie sprawę z tych wyzwań, przygotowuje nowelizację specustawy jądrowej, która ma uprościć procedury inwestycyjne, w tym skrócić ważność decyzji lokalizacyjnych, ułatwić dostęp do gruntów oraz doprecyzować zasady finansowania. Zmiany mają na celu przyspieszenie budowy pierwszej elektrowni, jednak ich skuteczność zależy od tego, czy uda się zrównoważyć interesy inwestora z możliwościami krajowych wykonawców.

Kontekst i Tło

Budowa polskiej elektrowni jądrowej w Choczewie staje się testem dla lokalnego przemysłu, który mimo ambicji rządowych i deklaracji niezależności energetycznej wciąż pozostaje marginalnie zaangażowany w kluczowe etapy projektu. Obawy przed niekorzystnymi kontraktami, wysokimi kosztami kwalifikacji i dominacją zagranicznych wykonawców mogą uniemożliwić pełne wykorzystanie potencjału polskich firm, szczególnie tych o mniejszej skali. Nowelizacja specustawy jądrowej, choć ma uprościć procedury, nie rozwiąże problemu braku doświadczenia i kapitału potrzebnego do spełnienia wymogów międzynarodowych standardów. Długoterminowo, sukces polskiego atomu zależy nie tylko od szybkości budowy, ale od zdolności rządu do stworzenia warunków, w których krajowi wykonawcy będą mogli konkurować na równych warunkach z zagranicznymi gigantami. Obecna sytuacja pokazuje, że bez zdecydowanych działań na rzecz lokalnego przemysłu, Polska może stać się jedynie konsumentem technologii jądrowej, a nie jej aktywnym twórcą.

Komentarz Redakcji

Polski atom to nie tylko kwestia technologii, ale polityki kontraktów. Jeśli rząd nie zdoła zrównoważyć ambicji niezależności energetycznej z realnymi możliwościami lokalnego przemysłu, ryzykujemy, że stanie się on jedynie statystą w globalnym biznesie jądrowym. Obecne plany nowelizacji ustawy to dobry początek, ale bez konkretnych gwarancji udziału polskich firm w kluczowych segmentach projektu, cały projekt może okazać się kolejnym przykładem, jak Polska traci szansę na własną technologiczną suwerenność.