KULTURA

Lech Wojda w serialu „Wśród nocnej ciszy” – prawdziwa historia Jana Sojdy

Analiza

Serial „Wśród nocnej ciszy” oparty jest na zbrodni połanieckiej z 1976 roku, której centralną postacią był Jan Sojda, rolnik z Zrębina określany jako „król wsi”. Sojda, urodzony około 1928 roku, w 1948 r. został zatrzymany za gwałt i skazany na osiem miesięcy więzienia, co zapoczątkowało długotrwałą wrogość wobec rodziny Kalitów. W 1976 r. jako jedyny właściciel ciągnika w Zrębinie, wykorzystywał swoją pozycję i środki – m.in. rozdawanie medalików i żywności – do utrzymywania kontroli nad mieszkańcami. Konflikt z rodziną Kalitów doprowadził do planowanego morderstwa Krystyny i Stanisława Łukaszków oraz ich dziecka w noc wigilijną, przy udziale licznych świadków, którzy nie odważyli się sprzeciwić. Twórcy serialu, reżyser Jan Holoubek i scenarzysta Maciej Kowalewski, zmienili nazwisko bohatera na Lech Wojda, ale zachowali jego cechy: sołtys, felczer, społecznik i manipulator, którego dobroczynność okazała się jedynie maską.

Kontekst i Tło

Serial ukazuje, jak w małej społeczności władza ekonomiczna i religijna może przerodzić się w przemoc i zbrodnię, a jednocześnie podkreśla uniwersalne mechanizmy manipulacji opisane przez Holoubka. Przedstawienie postaci Lecha Wojdy jako socjopatycznego manipulatora podkreśla, że pozorne dobro może maskować brutalne cele, co ma znaczenie dla współczesnych analiz władzy lokalnej i roli mediów w demistyfikacji historii. Produkcja przyciąga uwagę widzów nie tylko jako true‑crime, lecz także jako przestroga przed niekwestionowaną autorytetą i wpływem kościoła w społecznościach wiejskich. Dzięki szczegółowej rekonstrukcji faktów, serial może stać się punktem odniesienia w debacie o odpowiedzialności zbiorowej i roli pamięci historycznej w Polsce.

Komentarz Redakcji

Kiedy dobroczynność zamienia się w broń, a jedyny ciągnik staje się symbolem tyranii, historia staje się przestrogą – a nie jedynie ciekawostką telewizyjną.