ZDROWIE

Ustawa o asystencji dla niepełnosprawnych: 50 mld zł na spory i niepewność

Analiza

Ustawa o wprowadzeniu ogólnokrajowego systemu asystencji osobistej dla osób z niepełnosprawnościami, uchwalona przez Sejm w połowie września 2026 roku, stoi przed decyzyjnym momentem – jej zatwierdzeniem przez Senat i Prezydenta RP. Projekt, który od lat budził kontrowersje, zakłada stopniowe wdrażanie wsparcia: od 2028 roku dla dorosłych w wieku 18–65 lat, a od 2030 roku również dla młodzieży powyżej 13 roku życia. Szacunki autorów ustawy mówią o kosztach wynoszących 50 miliardów złotych w ciągu dziesięciu lat, co ma stanowić inwestycję w rynek pracy, umożliwiając zatrudnienie około 10% z blisko 100 tysięcy osób objętych pomocą oraz ich opiekunów. Jednakże, pomimo ambitnych planów, projekt budzi liczne zastrzeżenia. Przede wszystkim, osoby niewidome i głuchonieme, które zazwyczaj uzyskują 50–60 punktów w skali potrzeby wsparcia, nie będą mogły skorzystać z asystencji, gdyż ustawa wymaga minimum 80 punktów. Kolejnym problemem jest brak gwarancji stabilnego zatrudnienia dla asystentów, którzy mają być zatrudniani na podstawie kontraktów zamiast umów o pracę. Podczas prac parlamentarnych odrzucono również poprawki prezydenckie, które rozszerzałyby katalog osób uprawnionych o te powyżej 65 roku życia oraz tych, którzy uzyskali od 70 do 79 punktów w skali potrzeby wsparcia. Wśród krytyków ustawy znajdują się zarówno eksperci, jak i Rzecznicy Praw Obywatelskich, którzy podkreślają, że wiele osób z niepełnosprawnościami nie będzie mogło skorzystać z nowych rozwiązań, co stawia pod znakiem zapytania sens całego przedsięwzięcia.

Kontekst i Tło

Ustawa o asystencji osobistej, mimo ambicji jej autorów, grozi stać się kolejnym przykładem nieudanej polityki społecznej, w której formalne wsparcie nie dociera do tych, którzy najbardziej tego potrzebują. Brak elastyczności w kwalifikacji do pomocy oraz niskie wynagrodzenia dla asystentów, którzy będą zatrudniani na kontraktach, mogą prowadzić do marginalizacji osób z niepełnosprawnościami, które nie spełnią wymogów punktowych. Dodatkowo, wykluczenie osób powyżej 65 roku życia oraz brak stabilności zatrudnienia dla asystentów podważa założenia, że projekt ma charakter inwestycyjny i społecznie korzystny. W dłuższej perspektywie, jeśli ustawa zostanie przyjęta w obecnej formie, ryzyko jest duże, że system stanie się kosztownym, ale nieskutecznym narzędziem, które nie spełni oczekiwań ani osób niepełnosprawnych, ani rynku pracy. Warto również zauważyć, że kontrowersje wokół ustawy mogą dodatkowo podważyć zaufanie społeczeństwa do instytucji państwowych, które odpowiedzialne są za kształtowanie polityki społecznej.

Komentarz Redakcji

Ustawa o asystencji osobistej to klasyczny przykład, jak można przeznaczyć ogromne środki publiczne na rozwiązania, które od początku są skazane na niepowodzenie. Wykluczenie osób niewidomych i głuchych, brak stabilności zatrudnienia dla asystentów oraz sztywne kryteria punktowe świadczą o tym, że projekt powstał bez konsultacji z rzeczywistymi beneficjentami. To nie inwestycja społeczna, tylko kosztowny eksperyment, który może pogłębić marginalizację osób z niepełnosprawnościami.