ZDROWIE

ADHD jako diagnoza wygody: Jak etykietowanie młodych szkodzi całemu pokoleniu

Analiza

Współczesny świat staje przed paradoksem: im więcej mówimy o ADHD, tym bardziej ryzykujemy, że ta diagnoza stanie się narzędziem do marginalizacji młodych ludzi, a nie pomocą. Według najnowszego, 607-stronicowego raportu rządowego z University College London, Wielka Brytania przeżywa bezprecedensowy boom diagnoz ADHD, szczególnie wśród młodzieży w wieku 16-24 lat. Według danych, liczba osób spełniających kryteria zaburzeń psychicznych wzrosła z 1 na 6 do 1 na 4, jednak eksperci, w tym dr Suzanne O’Sullivan z National Hospital for Neurology and Neurosurgery, ostrzegają, że część tych przypadków może wynikać nie z rzeczywistego zaburzenia, ale z ogólnego kryzysu psychicznego pokolenia Z i Alfa, narażonego na ciągły stres cyfrowy, presję społecznych mediów i brak perspektyw życiowych. Kampanie uświadamiające, które od lat 90. zwiększały świadomość ADHD, spotkały się z nowym zjawiskiem: od 2020 roku wskaźniki diagnoz nagle „wystrzeliły w górę”, co wiąże się z obsesją na etykietowanie i trendem celebrytów otwarcie deklarujących swoje diagnozy. Jednak jak podkreśla O’Sullivan, diagnoza ADHD może stać się pułapką – zamiast pomagać, definiuje młodych ludzi przez to, czego nie potrafią, obniżając ich ambicje i samoocenę. Badania pokazują, że wielu pacjentów po dwudziestce, mimo diagnoz, nie jest klinicznie zdrowszych, tylko gromadzi kolejne etykiety. W Polsce sytuacja nie jest odmienna: według danych Narodowego Funduszu Zdrowia, liczba diagnoz ADHD wzrosła o 40% w ciągu ostatnich trzech lat, przy czym w 60% przypadków dotyczy to osób powyżej 18 roku życia. Krytycy wskazują, że system opiera się na modelu medycznym, który często ignoruje społeczne i ekonomiczne przyczyny trudności młodych ludzi, takich jak ubóstwo, brak wsparcia edukacyjnego czy presja na sukces w erze gig economy.

Kontekst i Tło

Nadmierne diagnozowanie ADHD ma długofalowe konsekwencje dla społeczeństwa, rynku pracy i systemu opieki zdrowotnej. Po pierwsze, etykietowanie staje się mechanizmem wykluczenia – młody człowiek z diagnozą może być postrzegany jako „uszkodzony”, co utrudnia dostęp do równego traktowania na rynku pracy czy w edukacji. Badania z 2025 roku pokazują, że osoby z diagnozą ADHD są częściej odrzucane w procesach rekrutacyjnych, pomimo że ich umiejętności (np. kreatywność, elastyczność) są cennymi atutami w dynamicznych branżach. Po drugie, system opieki zdrowotnej jest przeciążony niepotrzebnymi konsultacjami i leczeniem, które mogłyby być zastąpione programami wsparcia psychologicznego i społecznego. Według raportu McKinsey z 2026 roku, koszty nadmiernych diagnoz ADHD w Wielkiej Brytanii szacowane są na ponad 2 miliardy funtów rocznie, co obejmuje zarówno leczenie farmakologiczne, jak i straty związane z wykluczeniem społecznym. Trzecim aspektem jest ryzyko medycznej nadinterpretacji – gdy każdy problem koncentracji czy impulsywności traktowany jest jako ADHD, traci się zdolność rozpoznawania rzeczywistych zaburzeń, takich jak autyzm czy zaburzenia lękowe, które wymagają zupełnie innego podejścia terapeutycznego. W dłuższej perspektywie grozi to kryzysem zaufania do systemu opieki zdrowotnej, który może zostać postrzegany jako narzędzie etykietowania, a nie leczenia.

Komentarz Redakcji

Kiedy diagnoza staje się modą, a etykieta – wygodnym wyjściem z trudności, system zdrowia traci na autentyczności. Młodzi ludzie nie potrzebują kolejnych nazw dla swoich problemów, potrzebują realnego wsparcia – terapeutycznego, edukacyjnego i społecznego. Tymczasem, gdy celebryci i algorytmy mediów rozpowszechniają ADHD jak nową modę, ryzykujemy, że kolejne pokolenie będzie definiowane przez to, czego nie potrafi, zamiast przez to, czym może być wyjątkowe.