WIADOMOŚCI

Czy można przewidzieć tragedię? Psychologia za sprawcami przemocy

Analiza

Strzelanina na krakowskim Rynku Głównym 7 listopada 2026 roku, w której zginęło sześć osób, a piętnaście zostało rannych, ponownie postawiła przed społeczeństwem trudne pytania. Sprawca, który otworzył ogień do przypadkowych przechodniów, zmarł dwa dni później w szpitalu po interwencji policyjnej. Śledztwo nadal ustala motywy jego działań, ale tragiczne wydarzenie wywołało dyskusję na temat możliwości zapobiegania takim incydentom. Według dr Natalii Radzimskiej, psycholog zdrowia z Uniwersytetu SWPS we Wrocławiu, nie istnieje uniwersalny profil przestępcy przemocy ukierunkowanej. Ekspertka podkreśla, że osoby zdolne do skrajnych aktów przemocy często nie wykazują wcześniej żadnych oznak zagrożenia w codziennym funkcjonowaniu. Badania amerykańskiego National Threat Assessment Center (NTAC) potwierdzają tę tezę, wskazując, że nie można przewidzieć przyszłego sprawcy na podstawie jego osobowości. Zamiast tego, należy skupić się na konkretnych zachowaniach i sygnałach ostrzegawczych, które mogą pojawić się przed atakiem. Wśród nich eksperci wymieniają przygotowywanie się do przemocy, koncentrację na krzywdzie i potrzeba odwetu, a także fascynację wcześniejszymi sprawcami ataków. Warto zauważyć, że podobne zachowania obserwowano również w innych tragicznych wydarzeniach, takich jak atak nożownika w szkole w Ostrołęce czy tragiczne zdarzenia w Mszanie Dolnej, gdzie bliscy sprawców wyrażali później zdumienie i nieufność wobec możliwości, że to oni byli sprawcami. Mechanizm psychologiczny, zwany błędem wiedzy po fakcie, często sprawia, że po tragedii ludzie zaczynają dostrzegać sygnały, które wcześniej ignorowali. Jednakże, jak podkreśla dr Radzimska, niepokojące zachowania mogą być rozproszone i zauważane przez różnych ludzi w różnych kontekstach, co utrudnia ich wczesne rozpoznanie.

Kontekst i Tło

Tragedia w Krakowie pokazuje, że społeczeństwo nadal boryka się z trudnością wczesnego rozpoznawania osób zagrożonych skrajną przemocą. Pomimo istnienia sygnałów ostrzegawczych, takich jak przygotowywanie się do ataku czy koncentracja na krzywdzie, ich rozproszony charakter utrudnia skuteczne działanie prewencyjne. Psychologowie podkreślają, że kluczem jest nie tylko identyfikacja konkretnych zachowań, ale również odpowiednia reakcja otoczenia na te sygnały. Warto zauważyć, że podobne wątki pojawiają się w innych tragicznych wydarzeniach, takich jak atak w Ostrołęce czy tragedia w Mszanie Dolnej, gdzie bliscy sprawców wyrażali później zdumienie i nieufność wobec możliwości, że to oni byli sprawcami. To wskazuje na powszechną trudność w rozpoznawaniu zagrożeń, nawet gdy są one widoczne wstecz. Dyskusja ta ma również wymiar społeczny, ponieważ podkreśla konieczność edukacji na temat rozpoznawania sygnałów ostrzegawczych oraz budowania systemów, które mogą skutecznie reagować na te sygnały, zanim dojdzie do tragedii.

Komentarz Redakcji

Tragedia w Krakowie pokazuje, że nawet najbardziej spokojni sąsiedzi mogą ukrywać skrajne skłonności. Problem w tym, że sygnały ostrzegawcze są często rozproszone i zauważane dopiero po fakcie. To nie tylko kwestia psychologii, ale również systemu, który nie jest w stanie skutecznie reagować na te sygnały. Czas na poważne zmiany w podejściu do prewencji i edukacji społecznej.