WIADOMOŚCI

Polska polityka pamięci: jak państwo chce chronić historię przed dezinformacją

Analiza

W jesiennym 2026 roku Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego (MKiDN) pod kierownictwem Marty Cienkowskiej zaprezentowało strategiczny dokument polityki pamięci, który stawia na pluralizm, otwartą debatę i ochronę przed manipulacją historyczną. Dokument, przygotowany przez zespół Muzeum Historii Polski pod kierunkiem dr. hab. Marcina Napiórkowskiego, nie jest państwową wersją historii, ale propozycją, jak instytucje mogą wspólnie chronić i upowszechniać wiedzę o przeszłości. W tle działań stoi obawa przed dezinformacją, która według dyrektora MHP staje się frontem walki o stabilność społeczną i międzynarodowe relacje Polski z sąsiadami, takimi jak Ukraina czy kraje bałtyckie. Raport opiera się na analizach z lat 2025-2026, w tym danych GUS z 2025 roku, które pokazują, że polskie muzea odnotowały 46,2 mln odwiedzin, co świadczy o żywym zainteresowaniu społeczeństwa historią. Jednak autorzy podkreślają potrzebę lepszej koordynacji między instytucjami, zwłaszcza w kontekście lokalnej pamięci i przeciwdziałania fałszywym narracjom. Dokument proponuje m.in. powołanie Obserwatorium Pamięci, sieci współpracy przeciw dezinformacji oraz wykorzystanie sztucznej inteligencji w sposób etyczny, np. do katalogowania zbiorów, ale z zakazem tworzenia materiałów podszywających się pod autentyczne źródła. Wśród kluczowych partnerów wymieniany jest NASK, który miałby wspierać weryfikację informacji. Wszystkie te działania mają na celu nie tylko ochronę pamięci, ale także budowanie poczucia wspólnoty i odpowiedzialności za wspólną przyszłość.

Kontekst i Tło

Strategia MKiDN może okazać się kluczowa w czasach, gdy historia staje się polem walk politycznych i dezinformacji. Dokument nie tylko proponuje konkretne narzędzia do ochrony pamięci, ale także stawia na dialog między instytucjami, lokalnymi społecznościami a edukacją. Wprowadzenie Obserwatorium Pamięci i sieci współpracy może poprawić jakość przekazywanej wiedzy historycznej, a wykorzystanie sztucznej inteligencji w kontrolowany sposób może przyspieszyć dostęp do cyfrowych zbiorów. Jednak największym wyzwaniem będzie przekonanie społeczeństwa do pluralizmu i otwartej dyskusji, zwłaszcza w kontekście trudnych rozdziałów historii. Sukces strategii zależeć będzie od tego, czy uda się zbudować stabilny ekosystem pamięci, odporny na manipulacje, ale także na emocjonalne podziały. Dokument może również wpłynąć na wzrost znaczenia lokalnych instytucji, które dotychczas często działały w izolacji.

Komentarz Redakcji

Polityka pamięci to nie tylko kwestia muzeów i archiwów – to walka o to, jak Polska będzie postrzegana przez siebie i świat. Dokument MKiDN pokazuje, że rząd zdaje sobie sprawę z zagrożenia dezinformacją, ale pytanie brzmi: czy społeczeństwo będzie gotowe na otwartą debatę, nawet jeśli dotknie ona bolesne tematy? Bez tego wszystkie narzędzia mogą okazać się jedynie kosztownym gestem.