KULTURA

Janosch – legendarny twórca bajek, który z Górnego Śląska zrobił światową markę

Analiza

Janosch, czyli Horst Eckert, był jednym z najbardziej rozpoznawalnych twórców bajek dla dzieci w Europie, którego twórczość przekroczyła granice wieku dziecięcego i stała się fenomenem kulturowym. Jego postać Misia i Tygryska, debiutująca w książce *Ach, jak cudowna jest Panama* z lat 60., stała się ikoną literatury dziecięcej, a sam autor zyskał status kultowego artysty, którego bajki doceniane są zarówno przez najmłodszych, jak i dorosłych czytelników. Eckert urodził się w 1931 roku w Zabrzu, gdzie jego rodzina, mimo czucia niemieckiej tożsamości, była traktowana przez władze jako polska. Jego dzieciństwo było trudne – wychowywany w biedzie przez alkoholicyzującego ojca, był prześladowany w szkole przez kolegów z powodu lepszej sytuacji materialnej. Po wojnie wyjechał z rodziną do Dolnej Saksonii, a następnie osiadł w Monachium, gdzie rozpoczął swoją karierę jako ilustrator i autor bajek. W 1970 roku wydał książkę *Cholonek, czyli dobry Pan Bóg z gliny*, opisującą losy Górnego Śląska w latach 30., 40. i 50. ubiegłego wieku, co potwierdza jego silne związki z regionem, mimo późniejszego zamieszkania na Ibizie i Teneryfie. Janosch pozostawił po sobie nie tylko bogate dziedzictwo literackie, ale także symboliczny ślad w Zabrzu, gdzie na Placu Wolności znajduje się rzeźba Misia i Tygryska, a sam autor został honorowym obywatelem miasta. Jego powrót do Zabrza i pochówek w tym mieście był dla niego niezwykle ważny, co podkreślał w wywiadzie dla prof. Angeli Bajorek: *Niczego bardziej bym nie pragnął, jak przyjechać do Zabrza i tam zostać pochowany. Nawet pochówek za płotem cmentarza jako heretyka byłby dla mnie lepszy aniżeli rozsypanie prochów nad morzem*. Aktualnie, w 2026 roku, jego twórczość nadal inspiruje kolejne pokolenia, a jego postać pozostaje obecna w kulturze dziecięcej, zarówno w Polsce, jak i za granicą. Warto zauważyć, że jego bajki stały się również punktem odniesienia dla projektów społecznych, takich jak adaptacje dla dzieci z niepełnosprawnościami słuchu, co dowodzi uniwersalności jego dzieł.

Kontekst i Tło

Śmierć Janoscha to nie tylko strata dla świata literatury dziecięcej, ale także utrata ważnego głosu w dyskursie kulturowym, który łączył tradycje Górnego Śląska z europejską sztuką bajkowej. Jego twórczość, choć początkowo związana z trudnym dzieciństwem i biedą, stała się źródłem radości i inspiracji dla milionów dzieci na całym świecie, przekraczając bariery językowe i kulturowe. W kontekście obecnych trendów w edukacji i dostępności kultury, jego bajki mogą stanowić wzór na to, jak literatura dziecięca może być inkluzywna – jak pokazują projekty takie jak adaptacje dla dzieci głuchych czy nagrania z udziałem lokalnych artystów, jak w przypadku *Świnki Peppy* z głosem aktorki ze Szczecina. Ponadto, jego silne związki z Zabrzem i Górnym Śląskiem podkreślają, jak twórczość artysty może być źródłem lokalnej tożsamości i dumy, a także inspiracji dla kolejnych pokoleń artystów z regionu. Śmierć Janoscha to także przypomnienie o tym, jak ważne jest zachowanie dziedzictwa kulturowego i jego przekazywaniu w nowoczesnych formach, aby było dostępne dla wszystkich.

Komentarz Redakcji

Janosch udowodnił, że bajki mogą być zarówno lekką rozrywką, jak i głębokim studium ludzkiej egzystencji. Jego twórczość, rodząca się z biedy i marginalizacji, stała się światowym fenomenem – dowodem, że prawdziwa sztuka nie zna granic, ani wiekowych, ani kulturowych. Że nawet heretyk z familoka może zostać honorowym obywatelem miasta, które go wyrzuciło.