BIZNES

Węgiel powraca z rewanszem: jak kryzys gazowy i El Niño zmieniają globalną energetykę

Analiza

W 2026 roku świat stoi przed paradoksem energetycznym, który wydawał się już przejść do historii. Pomimo globalnych zobowiązań klimatycznych i dynamicznego rozwoju odnawialnych źródeł energii, popyt na węgiel osiągnął kolejny rekordowy poziom. Według najnowszych prognoz Międzynarodowej Agencji Energetycznej (IEA), globalne zapotrzebowanie na czarny kruszec wzrośnie o 1,2 procent do 8,94 miliarda ton, co oznacza nie tylko utrzymanie się podaży powyżej psychologicznej granicy 9 miliardów ton, ale także trzecią kolejno rok przekroczenia tego poziomu. Przyczyny tego zjawiska są złożone i wynikają z kryzysu dostaw gazu ziemnego, szczególnie widocznego w Europie i Azji, gdzie ograniczenia przepływów LNG przez cieśninę Ormuz oraz rosnące ceny gazu sprawiły, że wiele krajów powróciło do wykorzystywania bloków węglowych. Zjawisko tzw. *gas-to-coal switching* dotknęło m.in. Japonię, Koreę Południową, Chiny i kraje europejskie, gdzie energetyka węglowa okazała się tańszą alternatywą w obliczu niepewności rynkowej. Dodatkowym czynnikiem jest silne zjawisko El Niño, które zwiększa zapotrzebowanie na energię elektryczną do chłodzenia i ogranicza produkcję hydroenergetyczną w Azji Południowo-Wschodniej, zwłaszcza w Indiach i Wietnamie. W tym kontekście, mimo że ceny węgla wzrosły do 131 USD za tonę w sierpniu, pozostają one daleko od rekordowych notowań z kryzysu energetycznego z lat poprzednich. Jednak kluczowym elementem jest nie tylko cena, ale również geopolityka – ograniczenia eksportowe w Indonezji, kontrole bezpieczeństwa w Chinach oraz zakłócenia w kopalni Cerrejón w Kolumbii dodatkowo podgrzewają rynek. W Polsce sytuacja jest jeszcze bardziej dynamiczna, gdzie rosnące zapotrzebowanie sąsiednich krajów na polski węgiel staje się istotnym czynnikiem wpływającym na globalny handel tym surowcem. Pomimo tych trendów, światowa produkcja węgla ma w 2026 roku zmniejszyć się o około 2 procent, co jednak nie wpływa na utrzymanie się rekordowego popytu. Mechanizm ten wynika z ograniczonej elastyczności podaży w krótkim okresie oraz strategicznych decyzji producentów, którzy preferują utrzymanie stabilnych poziomów eksportu mimo spadku wydobycia krajowego.

Kontekst i Tło

Powrót węgla do globalnej energetyki ma dalekosiężne konsekwencje, zarówno ekonomiczne, jak i środowiskowe. Z jednej strony, wzrost popytu na węgiel oznacza utrzymanie się wysokich cen energii dla konsumentów, co może pogłębiać nierówności społeczne, szczególnie w krajach zależnych od importu surowców energetycznych. Z drugiej strony, emisje CO2 związane z wykorzystaniem węgla będą dodatkowym obciążeniem dla klimatu, co może utrudnić osiągnięcie celów klimatycznych ustalonych w ramach porozumień paryskich. W perspektywie długoterminowej, trend ten może również spowolnić inwestycje w odnawialne źródła energii, jeśli rządy i przedsiębiorstwa będą preferowały krótkoterminowe rozwiązania kosztem innowacyjnych technologii. Dodatkowo, geopolityczne napięcia związane z dostępem do surowców energetycznych mogą nasilić konkurencję między krajami, co w skrajnych przypadkach może prowadzić do konfliktów o zasoby. W kontekście europejskim, powrót do węgla może również oznaczać opóźnienia w transformacji energetycznej, szczególnie w krajach, które postawiły na redukcję emisji i rozwój energetyki niskoemisyjnej. Ostatecznie, sytuacja ta podkreśla, że przejście na czystą energię wymaga nie tylko technologicznych innowacji, ale również stabilnych rynków i polityki energetycznej, która będzie w stanie zminimalizować ryzyko powrotu do zanieczyszczających źródeł energii w okresach kryzysowych.

Komentarz Redakcji

Absurd sytuacji polega na tym, że świat wciąż płaci za błędy z przeszłości, a kryzysy stają się pretekstem do powrotu do przestarzałych, zanieczyszczających technologii. Mimo że odnawialne źródła energii są gotowe na skalę przemysłową, rynek wciąż podlega kaprysom geopolityki i spekulacji. To nie tylko kwestia braku woli politycznej, ale również braku strategii, która pozwoliłaby na płynne przejście bez powrotów do węgla. El Niño i cieśnina Ormuz okazały się silniejsze niż ambicje klimatyczne – a to powinno nas wszystkich niepokoić.