BIZNES

Balcerowicz ostrzega: Ceny paliw niżej to komunistyczna bonanza, która zagraża finansom państwa

Analiza

Od 3 października 2026 roku w Polsce obowiązuje kolejna odsłona programu Ceny Paliw Niżej, która obejmuje obniżenie akcyzy i zmniejszenie stawki VAT z 23% do 8% na benzynę i olej napędowy. Decyzja ta została podjęta w ramach rządowego pakietu mającego ograniczyć wzrost cen paliw, jednak spotkała się z ostrymi zarzutami ze strony ekonomistów, w tym profesora Leszka Balcerowicza. Mechanizm ten jest trzecią odsłoną programu, a jego wprowadzenie wiąże się z ustawą o podatku od nadzwyczajnych zysków przedsiębiorstw paliwowych, która weszła w życie 27 września 2026 roku. Prezydent Karol Nawrocki podpisał ustawę i skierował ją do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli następczej, co wskazuje na kontrowersyjny charakter regulacji. Orlen, jeden z największych koncernów paliwowych, oszacował wstępnie zobowiązanie wynikające z podatku na poziomie 2 miliardów złotych za okres od marca do sierpnia 2026 roku. Balcerowicz porównał obecną sytuację do okresu gierkowskiej bonanzy lat 70., kiedy to polityka doraźnych obniżek cen doprowadziła do zadłużenia państwa i późniejszego bankructwa. Ekonomista podkreślił, że obecne działania rządowe nie rozwiązują problemu zasadniczego – złego stanu finansów publicznych, gdzie wydatki budżetowe przekraczają 51% PKB, a deficyt jest największy w Europie. Krytykował również brak zbilansowanego budżetu, co według niego uniemożliwia wprowadzanie doraźnych ulg bez ryzyka dla stabilności gospodarczej. Tło sytuacji uzupełnia fakt, że Polska od lat boryka się z wysokimi cenami paliw, co jest efektem zarówno międzynarodowych trendów cenowych, jak i lokalnych regulacji podatkowych. Wprowadzenie podatku od nadzwyczajnych zysków ma na celu ograniczenie marży koncernów, jednak jego skuteczność i społeczna akceptacja pozostają pod znakiem zapytania.

Kontekst i Tło

Obniżka cen paliw, choć przynosi ulgę dla kierowców, staje się symbolem doraźnych rozwiązań, które nie naprawiają strukturalnych problemów finansowych państwa. Podatek od nadzwyczajnych zysków przedsiębiorstw paliwowych, choć teoretycznie powinien ograniczyć marże koncernów, w praktyce generuje kontrowersje i obawy o dodatkowe obciążenie budżetu. Balcerowicz ostrzega, że podobne praktyki w przeszłości prowadziły do zadłużenia i kryzysów, co może powtórzyć się w obecnej sytuacji, gdy deficyt budżetowy jest rekordowo wysoki w skali Unii Europejskiej. Długofalowe skutki programu mogą obejmować zarówno zyski dla konsumentów, jak i ryzyko destabilizacji finansów publicznych, co w dłuższej perspektywie może prowadzić do podniesienia innych podatków lub cięć w wydatkach socjalnych. Rynki paliwowe mogą doświadczyć dodatkowej niestabilności, jeśli koncerny będą musiały dostosowywać się do zmieniających się regulacji, co może wpłynąć na inwestycje i ceny w przyszłości. Społeczeństwo, choć odczuwa ulgę w portfelu, może stać się ofiarą krótkowieznego myślenia politycznego, które nie rozwiązuje głębszych problemów gospodarczych.

Komentarz Redakcji

Balcerowicz ma rację – obniżka cen paliw to nie rozwiązanie, tylko łatka na problem, który wymaga głębokiej reformy finansów publicznych. Rząd gra z ognia, wprowadzając doraźne ulgi bez zapewnienia stabilności budżetowej, co w dłuższej perspektywie może kosztować społeczeństwo jeszcze drożej. To nie bonanza, to zadłużenie w ukryciu.