ŚWIAT

ONZ redefiniuje mapy świata: Jak projekcja Mercatora kształtowała kolonializm i dlaczego zmienia się teraz

Analiza

Projekcja Mercatora, stworzona przez flamandzkiego kartografa Gerardusa Mercatora w 1569 roku, dominowała kartografię przez ponad cztery wieki. Jej głównym założeniem było ułatwienie żeglugi poprzez zachowanie kształtów i kątów, co czyniło ją idealną do nawigacji morskiej. Jednak kosztem tych zalet były drastyczne zniekształcenia powierzchni – obszary położone bliżej biegunów, takie jak Europa czy Kanada, były przedstawiane jako znacznie większe niż w rzeczywistości, podczas gdy kraje bliskie równikowi, zwłaszcza w Afryce, były pomniejszane. Efektem tego było utrwalanie w świadomości zbiorowej obrazu świata, w którym Europa i Ameryka Północna dominują nad resztą globu. W 2018 roku zespół kartografów zaproponował alternatywę – projekcję Equal Earth, która lepiej oddaje rzeczywiste proporcje kontynentów, zwłaszcza Afryki, która w rzeczywistości jest 14 razy większa od Grenlandii, podczas gdy na mapie Mercatora oba obszary wydają się podobnej wielkości. Dyskusja nad tym tematem nabrała tempa w ostatnich latach, zwłaszcza w kontekście krytyki kolonializmu i postkolonializmu, gdzie mapa była postrzegana jako narzędzie utrwalające nierówności geopolityczne. W 2026 roku Togo, wspierane przez Unię Afrykańską, zyskało poparcie 54 państw afrykańskich w przyjęciu Equal Earth jako standardu edukacyjnego i instytucjonalnego. Teraz, po uchwaleniu rezolucji przez ONZ, debata przenosi się na arenę globalną, gdzie kraje takie jak Francja już zapowiedziały przejście na projekcje alternatywne, takie jak Eckert IV, która również minimalizuje zniekształcenia powierzchni. Krytycy podkreślają, że mapa nie jest obiektywnym narzędziem, ale kształtuje postrzeganie świata, wpływając na politykę, edukację i nawet świadomość kulturową. W kontekście rosnącej krytyki eurocentryzmu i kolonializmu, zmiana ta może stać się symbolem nowego podejścia do globalnej równowagi wiedzy i reprezentacji.

Kontekst i Tło

Uchwała ONZ w sprawie map świata nie jest wiążąca prawnie, ale jej wpływ na edukację, naukę i kulturę może być ogromny. Projekcja Mercatora, choć nieodłącznie związana z historią kartografii, od lat była krytykowana za utrwalanie eurocentrycznego i kolonialnego spojrzenia na świat. Przejście na projekcje takie jak Equal Earth może zmienić sposób, w jaki społeczeństwa postrzegają globalne proporcje i znaczenie różnych regionów. W dłuższej perspektywie może to wpłynąć na programy szkolne, materiały edukacyjne i narzędzia cyfrowe, które odzwierciedlają nową wizję świata. Rynki kartograficzne i technologiczne, takie jak Google Maps czy systemy GIS, mogą również zostać dotknięte tym trendem, co wymusi na nich dostosowanie się do nowych standardów. Politycznie, zmiana ta może posłużyć jako sygnał dla innych krajów, aby dokładniej rozważyć, jakie narzędzia wizualne wykorzystują do reprezentacji świata, a tym samym wpłynąć na globalne dyskursy o sprawiedliwości i równowadze geograficznej. Jednak wciąż pozostaje pytanie, czy zmiana ta będzie wystarczająca, aby zrekompensować wiekowe zniekształcenia w postrzeganiu świata, czy też będzie jedynie pierwszym krokiem w kierunku bardziej sprawiedliwej kartografii.

Komentarz Redakcji

Rezolucja ONZ to nie tylko kwestia kartografii, ale głęboki sygnał polityczny. Mapy nigdy nie były neutralne – były i są narzędziem władzy, które kształtowało kolonializm i eurocentryzm. Teraz, gdy świat staje się coraz bardziej świadomy swoich nierówności, zmiana projekcji to nie tylko krok w stronę naukowej dokładności, ale także symboliczny gest wobec tych, których historia pomniejszała. Pytanie brzmi: czy wystarczy zmienić mapę, aby zmienić umysły?